به جرات میتوان گفت آلودگی هوا، مهم‌ترین معضل زیست محیطی سال‌های اخیر است که ابعادی جهانی پیدا کرده و مدت‌هاست دیگر هیچ محدودیتی نمی‌شناسد. این بحران، در سال‌های اخیر از مرزهای شهر یا کشوری خاص خارج شده و در تمام فصول، حتی فصل بهار و تابستان نیز دیده می‌شود. در بهار سال 96، روزهای آلوده به نسبت سال گذشته، افزایشی 9 درصدی داشته‌اند و این نشانگر این است که آلودگی هوا دیگر الزاما پیرو کاهش دما و پدیده وارونگی هوا به وجود نمی‌آید بلکه با کوچک ترین تلنگری از عوامل مختلف (آلودگی حاصل از ترافیک، کارخانجات، ریزگردها و … )، هوای شهرها مجددا آلوده می‌شود.
طبیعتا یکی از اوقاتی که افراد به شدت در معرض تنفس آلاینده‌های مختلف هستند، زمانی است که داخل خودروی خود می‌گذرانند. حتی در صورتی که پنجره‌های ماشین بسته باشد، هنگام تامین اکسیژن ماشین، انواع ذرات معلق و گازهای آلاینده وارد خودرو می‌شوند. در واقع رانندگان و سرنشینان اتومبیل دائما در تونلی از آلاینده‌ها در حال رفت و آمدند که در این تونل، آلاینده‌های خارج شده از اگزوز ماشین جلویی، ناگزیر به دهان و بینی سرنشینان ماشین پشتی می‌رسد.
تماس با این مقدار از آلودگی هوا، به خصوص در کلانشهر آلوده‌ای مثل تهران، پس از مدت کوتاهی، می‌تواند منجر به انواع مشکلات تنفسی، ریوی و قلبی شود. طبیعتا این اثرات، در گروه‌های حساس (کودکان، افراد سالمند و بانوان باردار) سریع‌تر و عمیق‌تر خود را نشان می‌دهد.
راهکارهای متفاوتی برای رفع آلودگی هوای داخل ماشین وجود دارد. شاید کم تاثیرترین و ساده‌ترین این روش‌ها، استفاده از بوگیر برای رفع بوی نامطبوع داخل خودرو باشد. البته بدیهی است که بوگیرهای ماشین، در واقع آلودگی را تصفیه و جذب نمی‌کنند، بلکه با اضافه کردن بویی جدید و خوشایند، بوی نامطبوع حاضر را می‌پوشانند. این بوگیرها برای افرادی که دچار حساسیت و آلرژی هستند، خود آلودگی جدید محسوب می‌شوند.
بهترین و مطمئن‌ترین روش برای تصفیه هوای ماشین، استفاده از یک دستگاه تصفیه هوای کارامد است. البته باید توجه داشت که انتخاب یک دستگاه مناسب از اهمیت بسیاری برخوردار است و استفاده از یک دستگاه غیراستاندارد به مراتب تاثیرات سو بیشتری دارد. در ادامه انواع مختلف فیلترها و دستگاه‌های تصفیه هوا و مزایا و معایب آن‌ها شرح داده شده است.

روش‌های مختلف تصفیه و پاکسازی هوای ماشین
در حال حاضر از 4 روش اصلی تصفیه هوا برای از بین بردن آلاینده‌های هوای ماشین استفاده می‌شود:
فیلترهای تصفیه هوای اتاقک ماشین
دستگاه تصفیه هوای اتاق خودرو
دستگاه‌های یونیزاسیون
دستگاه‌های مولد اوزون

دستگاه تصفیه هوای کابین خودرو، بهترین روش برای تصفیه آلودگی هوای داخل ماشین است. باید توجه داشته باشید که یک دستگاه تصفیه هوا، تنها از روش فیلتراسیون برای تصفیه استفاده می‌کند، به این معنا که دستگاه توسط یک فن، هوا را داخل کشیده و از فیلترها عبور می‌دهد. آلودگی‌های محیط جذب فیلترها شده و در نهایت هوای پاک از خروجی دستگاه به محیط بر می‌گردد.

از آنجایی که آلودگی هوا به دو گروه ذرات معلق (مانند گرد و خاک، ویروس، باکتری و …) و آلودگی‌های گازی و شیمیایی (مانند اوزون، بنزن، دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد و …) تقسیم می‌شود، نیاز به دو فیلتر اصلی در دستگاه وجود دارد: فیلتر هپا برای تصفیه ذرات و فیلتر کربن اکتیو برای تصفیه گازها. به غیر از روش فیلتراسیون نیاز به استفاده از هیچ روش جانبی و مضر دیگری مانند تولید یون و اوزون در یک دستگاه استاندارد نیست.

فیلترهای تصفیه هوای اتاقک ماشین، بر خلاف فیلترهای هوای موتور که ارتباطی با هوای داخل ماشین ندارند، برای جلوگیری از ورود ذرات معلق و گازها به داخل خودرو استفاده می‌شوند. این فیلترها در دو نوع هپا برای جذب ذرات معلق و کربن اکتیو برای جذب آلودگی‌های گازی و شیمیایی عرضه می‌شوند.

دستگاه‌های تولید اوزون آلاینده‌ای را از هوا فیلتر نمی‌کنند. این دستگاه‌ها در حقیقت گاز اوزون را در هوای محیط پراکنده می‌کنند. از آنجایی که اوزون گازی واکنشگرا ست، پس از ورود به محیط با برخی مواد شیمیایی و بوها واکنش نشان می‌دهد و برخی از آن‌ها را بی اثر و یا بی بو می‌کند. در ازای این واکنش مقادیری آلودگی جدید نیز تولید می‌شود.
بدیهی است که گاز اوزون خود جزو آلاینده‌های هوا محسوب شده و وجود آن در هوای محیط حتی در مقادیر بسیار کم نیز برای سلامتی بسیار مضر است. بنابراین تنفس در خودرویی که یک ژنراتور اوزون دائما در آن فعالیت می‌کند، امر بسیار خطرناکی است.

دستگاه‌های یونیزاسیون معمولا به طور مستقیم به سوکت فندک ماشین متصل شده و به جای تصفیه هوا، یون‌های منفی را در هوا پراکنده می‌کنند. یون‌ها در واقع مولوکول‌هایی هستند که به جای خنثی بودن، دارای بار منفی یا مثبت هستند. یون‌ها به ذرات معلق داخل محیط چسبیده، آن‌ها را باردار کرده و روی سطوح اطراف می‌نشانند.
نکته ای که باید بدانید این است که یک دستگاه یونیزاسیون در واقع آلودگی ای را از هوا فیلتر نمی‌کند و در نهایت شما با لایه‌ای سیاه از ذرات چسبیده به سطوح ماشینتان دست و پنجه نرم خواهید کرد. همچنین هنگامی‌که بار الکتریکی این ذرات تمام شود، به آسانی می‌توانند مجددا داخل محیط پراکنده شوند.

یکی دیگر از معایب این دستگاه‌ها، تولید ناگزیر مقادیری گاز اوزون در نتیجه فرایند یونیزاسیون است که خود آلاینده و محرک ریه محسوب می‌شود. بسیاری از فروشندگان ادعا می‌کنند اوزون تولید شده دستگاه آن‌ها در حد استاندارد است. اما باید بدانیم که در سال های اخیر، حضور مقادیر بسیار کم اوزون در محیط نیز امری خطرناک محسوب می شود. همچنین دستگاهی که در حد استاندارد و ناچیز اوزون تولید کند، در واقع کارایی اصلی یونیزاسیون را نیز نخواهد داشت.

عبارات تبلیغاتی گمراه کننده
دستگاه‌های تصفیه هوای مخصوص ماشین به علت قیمت ارزانی که دارند، بازار مناسبی برای کسب سود هستند. متاسفانه این امر باعث شده است تا برخی از فروشندگان با استفاده از عبارات تبلیغاتی گمراه کننده، افراد را ترغیب به خرید دستگاه تصفیه هوای خودروی غیر استاندارد کنند.

در اینجا برخی از ادعاهای تبلیغاتی نادرست را شرح می‌دهیم:
تولید اکسیژن فعال – اکسیژن فعال در واقع همان اوزون است که به علت شباهت فرمول شیمیایی آن با اکسیژن ( o۲ و o۳) از آن به عنوان اکسیژن فعال یاد می‌کنند. در حالی که این ۲ گاز ماهیتی کاملا متفاوت دارند. یکی حیات بخش و دیگری سمی‌‌و مرگ آور است.
تصفیه هوای اتومبیل – 99 درصد دستگاه‌های عرضه شده در بازار، در واقع دستگاه تولید اوزون و یا یونیزاسیون هستند نه دستگاه تصفیه هوا.
مقدار استاندارد اوزون – برخی از برندها ادعا می‌کنند که مقدار اوزون تولید شده در دستگاه آن‌ها، از حد استاندارد خارج نمی‌شود. بر اساس اعلامیه سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا، مقدار استانداردی برای اوزون وجود ندارد و این گاز حتی در مقادیر بسیار کم نیز نباید در محیط وجود داشته باشد. همچنین لازم به ذکر است که یکی از آلاینده‌های اصلی هوای تهران، گاز اوزون می‌باشد بنابراین به خصوص در ماشین که محیط کاملا بسته نیست، این گاز به طور پیش فرض در محیط وجود دارد و دستگاه ژنراتور اوزون، با اضافه کردن مجدد اوزون به محیط مشکلات سلامتی فراوانی را ایجاد می‌کند.
کاملا بی صدا – دستگاه‌های یونیزاسیون و تولید اوزون در واقع دارای فن نیستند. بنابراین این دستگاه‌ها به صورت پیش فرض، هیچ صدایی تولید نمی‌کنند و این موضوع یک واقعیت است نه یک مزیت.