آمارها نشان می‌دهد سالانه تعداد زیادی از ساکنین تهران به ‌علت آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند.

نقش دوده یا كربن سياه در اين موضوع به حدی است كه مي‌تواند مستقیما به مرگ منجر شده و یا مسبب بيماري‌هاي سرطان‌زا و خطرناكي شود كه در آخر به مرگ می انجامند. تهران مانند سایر کلانشهرهای كشور، با حجم بالایی از ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5ميكرون که از مهم ترین آلاینده های هوا است، مواجه است. این ذرات در بیشتر روزها بیشترین نقش در آلودگی هوای شهر را به خود اختصاص می دهند.

ذرات معلق شامل موارد بسیاری مانند گرد و خاک، گرده حیوانات، میکرو ارگانیسم ها و … می شوند. «كربن سياه» يكي از خطرناک ترین و ریزترین ذرات معلق آلاینده است و تحقیقات بسیاری اثرات سرطان زای آن را اثبات کرده اند.

دوده یا كربن سياه علاوه بر مشكلات و عوارضي كه بر سلامت انسان ايجاد مي‌كند، با جذب نور خورشيد موجب گرم شدن اتمسفر زمين مي‌شود. این آلاینده يكي از اجزاي اصلي ذرات معلق در هواست كه فرايندهاي طبيعي و برخي از فعاليت‌هاي انساني مانند استفاده از وسایل نقلیه عامل انتشار آن هستند.براساس برآوردهاي صورت گرفته مي‌توان سالانه با اقداماتی در راستای كاهش انتشار كربن سياه در جو، مانع از 640هزار تا 4.9ميليون مرگ زودرس در جهان شد.

فعاليت‌هايي كه منجر به احتراق ناقص سوخت‌هاي فسيلي، سوخت‌هاي زيستي و زيست توده‌ها مي‌شوند مانند نحوه كار كردن موتورهاي ديزلي، اجاق‌هاي آشپزي، سوزاندن چوب و آتش‌سوزي جنگل‌ها، موجب انتشار بيشتر اين آلاينده مي‌شوند.

هرچه فرايند احتراق كامل‌تر باشد، ميزان انتشار كربن سياه نیز کمتر خواهد شد.

مطالعات شركت كنترل كيفيت هوا نشان مي‌دهد، آلودگي هواي تهران به‌صورت قابل توجهي ناشي از منابع متحرك است. ميزان كل توليد آلاينده ذرات معلق در سال1392 در شهر تهران، 8.6 هزار تن بوده كه از اين ميزان 6هزار تن معادل 70.2درصد سهم منابع متحرك بوده است. گرچه از نظر وزني اين آلاينده كمتر از ساير آلاينده‌هاست ولي اثرات مخرب بيشتري بر سلامت انسان و محيط‌زيست دارد.

از تركيب گازوئيل و هوا در سوخت ديزل، بيش از 200 ماده سمّي توليد مي‌شود كه از بين آنها، تركيبات اكسيد نيتروژن، كربن و ذرات آلي فرّار، خطرناك‌تر هستند. در اين ميان، كربن سياه يا دوده كه ناشي از احتراق ناقص خودرويي است و عمدتا از موتورسيكلت‌هاي كاربراتوري (تعداد يك ميليون دستگاه در حال تردد در تهران شناسايي شده است)، خودروهاي فرسوده و دچار روغن‌سوزي و همه خودروهاي ديزلي توليد مي‌شوند حدود 10درصد جرم ذرات معلق با قطر كمتر از 2.5ميكرون PM2.5 تهران را شامل مي‌شوند.

شركت كنترل كيفيت هوا در 3سال اخير تلاش زيادي براي معرفي اين آلاينده خطرناك انجام داده است. آناليز شيميايي ذرات معلق تهران سهم زيادي را به اين آلاينده خطرناك نسبت داده است. پروژه‌هاي موتورسيكلت برقي تهران، منطقه كاهش و نصب فيلتر حذف دوده روي اتوبوس‌هاي شهرداري تهران همگي براي مقابله و كاهش انتشار آلاينده كربن سياه، طراحي و اجرا شده‌اند. همچنين در كارگاه بين‌المللي راهكارهاي حذف دوده از خودروهاي ديزلي و بنزيني كه در دانشگاه صنعتي شريف برگزار شد و مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت، اهميت و نياز كاهش اين آلاينده خطرناك توسط متخصصان بين‌المللي گوشزد شد.

در تحقیق جدیدی که مجله انجمن قلب آمريكا، درخصوص آلودگي هوا به چاپ رسيده است، نشان داده شده كه كربن سياه يا دوده تأثير بسزايي در كاهش كلسترول مفيد خون و ابتلاي افراد به بيماري‌هاي قلبي و عروقي دارد. نتايج این تحقيق در گروه آماري بزرگي از افراد با نژادهاي مختلف در 6شهر بزرگ آمريكا نشان مي‌دهد افرادي كه در معرض آلودگي هواي ناشي از ترافيك شامل ذرات معلق و كربن سياه يا دوده هستند، دچار كاهش معنا‌دار سطح كلسترول مفيد خون شده و ريسك ابتلاي آنها به بيماري‌هاي قلبي شامل گرفتگي عروق به‌شدت افزايش مي‌يابد.

این مقاله ارتباط بين كربن سياه و بيماري‌هاي قلبي و سكته‌هاي ناگهاني رخ داده در شهر تهران را نشان مي‌دهد. علاوه بر آن، براي نخستين‌بار در كشور شبكه پايش كربن سياه يا دوده با دستگاه‌هاي برخط در شهر تهران در سال1396 راه‌اندازي مي‌شود تا در 6 نقطه منتخب شهر، اندازه‌گيري كربن سياه انجام شود. اهميت اين اندازه‌گيري مي‌تواند نشان‌دهنده وخامت وضعيت غلظت آلاينده كربن سياه در تهران باشد و تلاش‌هاي انجام‌‌شده در جهت حذف اين آلاينده را ارزيابي كند.

براساس اين مطالعه، افرادي كه در بيش از يك دوره يكساله بيشتر از ديگران در معرض كربن سياه قرار داشتند، به‌طور قابل‌توجهي سطح كلسترول HDL كمتري داشتند. محققان با بيان اينكه قرارگرفتن در معرض آلودگي هوا باعث كاهش كلسترول خوب در مردان و زنان مي‌شود، متذكر شدند كه در عين حال اين تأثير روي زنان بيشتر است. به اعتقاد پژوهشگران، پايين بودن ميزان كلسترول خوب به علاوه قرارگرفتن در معرض آلودگي شديد هوا مي‌تواند باعث افزايش خطر ابتلا به بيماري قلبي و عروقي شود.